.: HellenicSociety-NLS :.

Οι εργασίες του Συνεδρίου θα επικεντρωθούν στο τι ονομάζουμε ψύχωση στην κλινική πρακτική σήμερα και ειδικότερα στη λακανική αντίληψη της ψύχωσης. Η ψύχωση, η νεύρωση και η διαστροφή αποτελούν τρεις κλινικές δομές που αντιστοιχούν σε διαφορετικές υποκειμενικές στάσεις ως προς το φροϊδικό οιδιπόδειο σύμπλεγμα ή, με λακανικούς όρους, τη λειτουργία του Ονόματος-του-Πατέρα (ΟΠ) ως εγγυητή του νόμου και της επιθυμίας. Όμως η παλιά συμβολική τάξη δεν υφίσταται πλέον και ο σύγχρονος πολιτισμός μάς κατακλύζει από τεχνολογικά αντικείμενα, δημιουργώντας νέα συμπτώματα που δεν εντάσσονται στην κλασική νοσογραφία. Το σύγχρονο υποκείμενο, αποπροσανατολισμένο, συνδέεται με τα αντικείμενά του που απολαμβάνει με αυτιστικό τρόπο και συνεπώς ο εθισμός γενικεύεται ως στυλ ζωής. Η σύγχρονη δηλαδή εκδοχή του πολιτισμού αποτυπώνεται στην απόλαυση του Ενός-ολομόναχου, εγκλωβισμένου ωστόσο ανάμεσα στο άγχος και την πλήξη. Το σύμπτωμα που δεν είναι απλά μια δυσλειτουργία προς εκρίζωση, επιτελεί πλέον το ρόλο που είχε πριν το ΟΠ, αποτελεί έναν εναλλακτικό κοινωνικό δεσμό και δηλώνει την ιδιαιτερότητα ενός υποκειμένου.

Τα ζητήματα που θα εξεταστούν στο Συνέδριο θα είναι οι μορφές λόγου μέσω των οποίων το ψυχωτικό υποκείμενο εντάσσεται στον πολιτισμό στηριζόμενο στις συμπτωματικές επινοήσεις του, οι νέες μορφές κοινωνικών δεσμών μέσω των κοινωνικών δικτύων και των παιχνιδιών on line, η μηχανοποίηση του σώματος από την επιστήμη, η σύνδεση των αντικειμένων με το σώμα.

Ξεχωριστή ενότητα θα αποτελέσουν οι μαρτυρίες ψυχαναλυτών της Σχολής για το τέλος της προσωπικής τους ψυχανάλυσης, δηλαδή για το πέρασμά τους από τη θέση του ψυχαναλυόμενου στη θέση του ψυχαναλυτή, που για τον Λακάν αποτελεί τον πυρήνα της ψυχαναλυτικής εμπειρίας.

Στο Συνέδριο θα παρευρεθεί και ο Ζακ-Αλέν Μιλέρ, ιδρυτής και πρώην Γενικός Εκπρόσωπος της Παγκόσμιας Ψυχαναλυτικής Εταιρείας (AMP), Διευθυντής του Ινστιτούτου του Φροϊδικού πεδίου, που από το 1972, στο εβδομαδιαίο του μάθημα «Λακανικός προσανατολισμός», διαφωτίζει και προάγει τη λακανική διδασκαλία.

Κατά τη διάρκεια του Συνεδρίου, στο κτήριο του Πανεπιστημίου «Κ. Παλαμάς», θα εκτίθενται έργα των καλλιτεχνών Ελένης Ζούνη, Λίνας Μπέμπη, Αντωνίας Μαντζούκα και Παναγιώτη Λιναρδάκη.

Εφιστώ την προσοχή των αναγνωστών της NLS Messager στην ευτυχή πρωτοβουλία που πήρε η Ελληνική Εταιρεία. Πρόκειται για μια ημερίδα εργασίας με θέμα τη Σχολή και το πέρασμα υπό την καθοδήγηση της Anne Lysy, Αναλύτριας της Σχολής εν ενεργεία. Η Θεωρία του Τορίνου του Ζακ-Αλέν Μιλέρ ήταν το κείμενο αναφοράς. Μπορείτε να διαβάσετε στη συνέχεια την εξαιρετική παρουσίαση που κάνει ο Ρεζινάλντ Μπλανσέ για αυτή την ημερίδα που μετέχει της λακανικής εμπειρίας.

Αυτή η συμβολή συνιστά ένα κατάλληλο έναυσμα για τη Συνομιλία για τη Σχολή που προβλέπεται να γίνει στην Αθήνα την Παρασκευή 17 Μαΐου, το Σαββατοκύριακο του Συνεδρίου μας. Προς τούτο μια ανταλλαγή απόψεων θα ανοίξει προσεχώς για τα μέλη μέσα από τη λίστα NLS-Agora.

Σε «μια κοινωνία που απορροφάει την ψυχανάλυση όπως διάφορα πραγματάκια» κατάλληλα για ένα χειρισμό αποκαλούμενο θεραπευτικό, «οφείλουμε οπωσδήποτε να δημιουργήσουμε έναν προφυλαγμένο χώρο» (Jacques-Alain Miller)[i]. Έναν προφυλαγμένο χώρο υπέρ της ψυχανάλυσης. Αυτός ο «προφυλαγμένος χώρος» είναι η Σχολή, η Σχολή εν ενεργεία, η Σχολή εν τω γίγνεσθαι, η Σχολή σε συμφωνία με τον εαυτό της. Σε αυτό το πνεύμα η Ελληνική Εταιρεία θέλησε να οργανώσει την πρώτη της ημερίδα αφιερωμένη στη Σχολή και το πέρασμα. Προς τούτο επέλεξε να θέσει υπό μελέτη την «Θεωρία του Τορίνου για το υποκείμενο της Σχολής»[ii]. Η ημερίδα διεξήχθη υπό την καθοδήγηση της Anne Lysy, εν ενεργεία Αναλύτριας της Σχολής (ΑΕ), που είχε προσκληθεί ειδικά γι’ αυτό το σκοπό.

Για να εισαγάγει το πρώτο μέρος αφιερωμένο στη θεωρία της Σχολής, η Anne Lysy επέλεξε να επανέλθει στο πνεύμα της επινόησης του Λακάν. Η Σχολή του Λακάν στο ξεκίνημά της (1963) προτίθεται να δημιουργήσει μια «νέα σύνδεση μεταξύ αναλυτικού και θεσμικού πλαισίου». Αξιώνει να διαφοροποιηθεί από το μοντέλο της Διεθνούς Ψυχαναλυτικής Εταιρείας (ΔΨΕ) που ήταν δομημένη σαν Εκκλησία ή Εταιρεία μανδαρίνων. Στο επίκεντρό της τοποθετεί το ερώτημα του καθαυτό ψυχαναλυτή, την αμφισβήτησή του, και όχι πλέον την οργάνωση της επιλογής εκείνων που θα λειτουργήσουν σαν ψυχαναλυτές μέσα στην κοινωνία. Γι’ αυτό και η Σχολή του Λακάν πρέπει να αποκαλείται Σχολή του περάσματος. Είναι φτιαγμένη για να παράγει ψυχαναλυτή ως προϊόν που προκύπτει πρωτίστως από την ίδια την ψυχαναλυτική διαδικασία. Ο ψυχαναλυτής πρέπει να εννοηθεί σαν την υποκειμενική μετάλλαξη, σαν τη σειρά των υποκειμενικών μεταλλάξεων που οδηγούν μια ψυχανάλυση στην ολοκλήρωσή της. Έχοντας αυτή την προοπτική μπορούμε να θεωρήσουμε την παραγωγή της επιθυμίας του ψυχαναλυτή σαν το καταληκτικό σημείο, το στόχο που η Σχολή μεριμνά να προωθεί. Για την ακρίβεια, στη στοιχειώδη εκδοχή της, «η επιθυμία του ψυχαναλυτή είναι η επιθυμία να έρθει σε πέρας η ψυχανάλυση του ψυχαναλυομένου»[iii].

Το να γίνει η ψυχανάλυση ζωντανή, όπως το εκφράζει η Anne σαν ιδιαίτερη προσωπική της επιθυμία, είναι αυτό που ο Λακάν ανέμενε από τη Σχολή του. «Με την ιδέα του περάσματος, υπογραμμίζει ο Jacques-Alain Miller, ο Λακάν δημιούργησε μια ισχυρή επιθυμία ψυχαναλυομένου». Επικεντρωμένη στον ψυχαναλυτή, στη ρύθμιση της επιθυμίας του, οφείλει να εγγραφεί ενάντια στη συντεχνιακή αλληλασφάλεια των ψυχαναλυτών, στη συσπείρωση που τους προστατεύει από τον ψυχαναλυτικό λόγο. Αυτή η απαίτηση περνάει από την αμφισβήτηση της ομοιοστασίας της ομάδας και την προώθηση του στροβίλου που ευνοεί την εργασία και την επινόηση, από όλους και από τον καθένα χωριστά, της προσήκουσας στην ψυχανάλυση γνώσης. Αυτό συνεπάγεται και πάλι πως η Σχολή, ως συλλογικότητα εργασίας, αρθρώνεται με την ψυχανάλυση του καθενός, και μάλιστα βασίζεται στην αρχή του ψυχαναλυτή-ψυχαναλυόμενου εις το διηνεκές. Η Σχολή είναι συνεπώς η εμπειρία αυτής της άρθρωσης και της αντιφατικής της διαδικασίας. Είναι λοιπόν προς ερμηνεία. Αυτό την καθιστά υποκείμενο.

Η Σχολή ως υποκείμενο που χρειάζεται ερμηνεία αλλά και ως επίπτωση ερμηνείας, καθώς επίσης και ως γίγνεσθαι προς υποκειμενοποίηση από τον καθένα, αυτό ήταν το κέντρο βάρους γύρω από το οποίο όφειλε να περιστραφεί η Ημερίδα επιχειρώντας παράλληλα να το προσεγγίσει. Έτσι ανέλαβαν τέσσερις εισηγητές – τρία μέλη της Ελληνικής Εταιρείας πού έχουν πρόσφατα γίνει δεκτά ως μέλη της Νέας Λακανικής Σχολής, συν ένα μέλος της Ελληνικής Εταιρείας – να σχολιάσουν ένα χωρίο της Θεωρίας του Τορίνου. Η παρέμβαση του καθένα έπρεπε να είναι σύντομη.

Η Νούλη Απαζίδου είχε να εξετάσει το «παράδοξο της Σχολής», τη φράση: «Διότι, όσον αφορά τη Φροϋδική Σχολή του Παρισιού, πρόκειται για ένα συλλογικό μόρφωμα που δεν ισχυρίζεται ότι προτίθεται να εξαφανίσει την υποκειμενική μοναξιά, αλλά που, αντίθετα, θεμελιώνεται σε αυτήν, την φανερώνει, την αποκαλύπτει. Είναι το παράδοξο της Σχολής». Ανέδειξε την ένταση ανάμεσα στο ιδανικό (η Σχολή δεν είναι δίχως ιδανικό) και την αναγκαία μοναξιά του καθενός. Πώς συμμαχούν αυτά τα δύο;

Η Ντόσια Αβδελίδη τόνισε το γεγονός ότι η Σχολή είναι ένα σύνολο λογικά μη συνεπές. Όπως αληθεύει πως δεν υπάρχει πρότυπη θεραπεία έτσι δεν θα μπορούσε να υπάρχει ψυχαναλυτής-πρότυπο. Η επιθυμία του ψυχαναλυτή γίνεται συνεπώς επίσης το στυλ του, το καθαρά δικό του στυλ. Πράγματι ο Λακάν, μας λέει ο Jacques-Alain Miller στην Θεωρία του Τορίνου, «λογικοποίησε την επιθυμία του Φρόυντ για να τη διαχωρίσει από την ιδιαιτερότητά της, να την ξεριζώσει από την πατρική φαντασίωση, να αναδείξει τη λεγόμενη μορφή την επιθυμίας του αναλυτή. Αυτή η επιθυμία δεν είναι ωστόσο μια καθαρή επιθυμία.» Και επίσης: «Δεν υπάρχει το παν της Σχολής»[iv].

Η Δέσποινα Ανδροπούλου είχε να υποστηρίξει γιατί η Σχολή μπορεί να αποκαλείται «ένα υποκείμενο πλήρους αξίας» και να διασαφηνίσει τι πάει να πει «υποκειμενοποιώ τη Σχολή»[v]. Η Σχολή-υποκείμενο δεν μπορεί να εννοηθεί χωρίς να εμπλέξουμε τη διάσταση της απώθησης: αν πρέπει να αντιμετωπίσουμε τη Σχολή σαν διχασμένο υποκείμενο ποιο είναι τότε το δικό της «δεν θέλω να ξέρω τίποτα» που τη συγκροτεί; Αλλά η Σχολή-διχασμένο υποκείμενο δεν νοείται χωρίς την Σχολή-άγαλμα και η ασυνέπεια της μπορεί να εκληφθεί σαν το πολυτιμότερό της αγαθό. Αυτό δεν αποτρέπει τις υπερεγωτικές επιπτώσεις των σημαινόντων της Σχολής.

Γι’ αυτό «σε μια Σχολή όλα είναι αναλυτικής τάξεως»[vi] : Σχολή, υποκείμενο που υποτίθεται ότι ξέρει, αντικείμενο της «μαζικής μεταβίβασης», και «υποκείμενο προς ερμηνεία». Η Ιωάννα Βεριγάκη επέλεξε να υπογραμμίσει τη λειτουργία της Σχολής ως «οργανισμού όπου πρέπει να εκπληρώνεται μια εργασία» με στόχο την παραγωγή μιας γνώσης για τον ψυχαναλυτικό λόγο. Επομένως τίθεται το ερώτημα «ποια είναι η επιθυμία γνώσης για τον ψυχαναλυτή;», αν θεωρήσουμε πως η επιθυμία γνώσης δεν είναι η επιθυμία του ψυχαναλυτή και πως ο ψυχαναλυτής οφείλει ωστόσο να ξέρει. Τι θα λέγαμε για μια Σχολή-σύμπτωμα;

Το δεύτερο μέρος της Ημερίδας αφιερωμένο στην εργασία της Anne Lysy σχετικά με το πέρασμά της, στο τέλος της ψυχανάλυσης και στην προοπτική του «επέκεινα του περάσματος», μας έφερε μπροστά «στην προσπάθεια που είναι να γίνει, σύμφωνα με τον Jacques-Alain Miller, για να επεξεργαστούμε μια ορθή θεωρία για το τέλος της ψυχανάλυσης στην εποχή του συνθώματος»[vii]. Στην ψυχαναλυτική της διαδρομή (από την αδύνατη σχέση στον αδύνατο αποχωρισμό), επρόκειτο, σε αυτή τη περίπτωση για το υποκείμενο, να αποσαφηνίσει πέρα από αυτό που «με καθορίζει» αυτό που «με διακινεί». Η ανάδειξη ενός σημείου εκτός-νοήματος, στην ένωση του σώματος και της γλώσσας, συνιστά τον πυρήνα αυτού που δεν θα αλλάξει. Συνεπώς τίθενται δύο ερωτήματα. Τι σχέσεις υπάρχουν ανάμεσα στο σύμπτωμα της εισόδου και το σύνθωμα της εξόδου; Το σύνθωμα της εξόδου δεν θα μπορούσε να εκληφθεί ως προϊόν της ανάλυσης; Από την άλλη τι εμπεριέχει ακριβώς το «τα βγάζω πέρα με το σύμπτωμά μου»; Θα αρκούσε, για παράδειγμα, το υποκείμενο να συναινεί και να ικανοποιείται με το να «τρέχει» (courir); Δεν είναι τόσο απλό, υπογραμμίζει η Anne: θα ήταν πολύ ανεπαρκές (court)[1] (Λακάν).

Αυτά τα ερωτήματα που εδώ διατυπώνονται εν συντομία, δεν δίνουν παρά έναν ισχνό απόηχο του πλούτου αυτού που η Anne Lysy προχωρώντας σε μια «περιοχή όπου δεν υπάρχει ολοκληρωμένη θεωρία», για να χρησιμοποιήσουμε τα λόγια του Éric Laurent, προσπάθησε να μας μεταδώσει με τη σιγουριά και την απλότητα του αυθεντικού κύρους που διαθέτει. Τα ερωτήματα που της απεύθυναν τέσσερις από τους συζητητές μας, η Άννα Πίγκου, ο Γιάννης Δημητράκος, η Μαρίνα Φραγκιαδάκη και ο Θάνος Ξαφένιας, ανέδειξαν το ενδιαφέρον όλων, αλλά και του καθενός ξεχωριστά, των παρόντων υποστηρικτών της λακανικής εμπειρίας.

Πράγματι, αυτή η Ημερίδα για τη Σχολή αποτέλεσε μια Ημερίδα Σχολής, μια «πράξη Σχολής». Αναμφίβολα, θα αφήσει εντυπωμένο το στίγμα της. Και αυτό θα κριθεί από τα επακόλουθά της.

[1] Λογοπαίγνιο στα γαλλικά ανάμεσα στο courir και το court. “Courir” αποτελούσε συστατικό του συμπτώματος της Anne Lysy. (ΣτΕ)

[i] « Conversation sur la passe » (Ιανουάριος 2010), Supplément de la Lettre Mensuelle, Ιούνιος 2010, σ. 113.

[ii] Jacques-Alain Miller, Παρέμβαση στο 1^ο επιστημονικό συνέδριο της Scuola lacanica di Psicoanalisi (σε διαμόρφωση), στις 21 Μαίου 2010, στο Aperçus du Congrès de l’AMP à Buenos Aires, Ιούλιος 2000 και La Cause freudienne, n^o 74, Mάρτιος 2010, σ. 132-143.

Μεταφρασμένη για αυτήν την περίσταση στα ελληνικά από την Δέσποινα Ανδροπούλου και την Πολίνα Αγαπάκη, η Θεωρία του Τορίνου θα εμφανιστεί σύντομα στο τέυχος «Για τη Σχολή» υπό την επιμέλεια της Νασίας Λινάρδου-Μπλανσέ. Τo βιβλίο θα συμπεριλαμβάνει μεταξύ άλλων κειμένων, το Σημείωμα προς τους Ιταλούς. Οι συμμετέχοντες της Ημερίδας είχαν την ευκαιρία να το έχουν στα χέρια τους πριν την δημοσίευσή του.

[iii] Jacques-Alain Miller, « Conversation sur la passe », στο ίδιο, σ. 65.

[iv] Στο ίδιο, σ. 66 και 68.

[v] Στο ίδιο, σ. 68-69.

[vi] Στο ίδιο, σ. 70-71.

[vii] « Conversation sur la passe », ό.π., σ. 123.